جان آذربایجان

تورکجه میزده نثر بونالیمی

(«شهریارلا بیرلیکده...» کیتابینین قیسا تنقیدی)

یازیچی­لار جامعه­نین قارانلیق­لارینا ایشیق توتان اَن «سئچگین» اینسان­لاردیلار. آذربایجانین هئچ بیر رسمی قورولوش طرفیندن حمایه اولونمایان یازیچی­لارینا گلدیکده، بونا «فداکارلیق» اؤزللیین ده آرتیرماق گَرَکیر. بئله­لیک ایله آذربایجانین یازیچی­لاری یوردون اَن سئچگین، اَن فداکار، اَن چالیشقان و اَن غیرتلی موعلّیم­لری­دیرلر. بو اینسان­لاری آغیرلاماق و قوروماق هر بیر وطن­سئور آذربایجان­لی­نین بورجودور، آمّا عزیزله­مه ایله یاناشی یازیچی­لاریمیزین اثرلرین تنقید ائله­مک ده لازیم­دیر. اؤنجه بو طبقه­نین اؤزل پرابلئملرینه بیر باخالیم:

دیل قورومونون اولماماسی: ایران­دا «تورک دیل قورومو»(فرهنگستان) یوخدور. بو آخساق­لیق  واحید بیر دیل بیچیمی­نین اولماماسینا باعث اولور و بئله­لیک ایله هر یازیچی اؤزونه مخصوص بیر یازی یؤنتمی یارادیر.

عرب الیفباسی: تورکجه­میزین دوقوز سسلی حرفی وار. بو حرف­لری عرب الیفباسی ایله یازماق اولماییر، بو ندن ایله عرب الیفباسینین اساسیندا یئنی حرفلر یاراتماق مجبوریتینده قالیریق، فقط یازیچی­لارین آراسیندا موعین فورمت­لرینین اوزرینده اوزلاشما ساغلانماییر. دیگر طرفدن ایشلک یازیلیم­لارا راست گلمه­ین بو حرفلرین چاپیندا پرابلئم­لر ایله قارشیلاشیریق.

حیمایه­سیزلیک: آذربایجان یازیچی­لاری حیمایه اولونمادیقلاریندان، بعضن اؤز-اؤزلرین تبلیغ ائله­مه­یه تشبّوث ائله­ییرلر. بعضی­لری بو مقامدا اوستالیق درجه­سینه بئله چاتیر­لار! بو تبلیغات­لار گاهدان کیتابین دَیریندن قات-قات یوکسک اولور.

دیلیمیزین رسمی اولماماسی: تمل پرابلئم­لردن بیری تورکجه­میزین مدرسه دیلی اولماماسی­دیر. بیز آنا دیلیمیزین مکتوبجاسین بیلمه­ییریک لاکن باشقا بیر دیلی مدرسه ده اؤیره­نیب و سونرا بیر-ایکی تورکجه کیتاب ورق­له­مک ایله تورکجه باشاردیغیمیزی سانیریق –بلکه ائله بو ندن ایله، روتین تورکجه­نین نه اولدوغونو بئله بیلمه­ین بعضی یازیچی­لاریمیزدا نارسیسیم خولیاسی بئله یارانیر. بونلار تأسف ایله معین بیر یازیچی­یا عاید دئییل و رسمی تورکجه تحصیل آلمامیش یازیچی­لاریمیزین چوخوندا گؤرونمکده­دیر. اونلار مکتوب تورکجه­نی بیلمه­دیک­لریندن یازیچیلیغی سهل سانیب و دیلی -گرامئری پوزاراق- ایسته­دیک­لری کیمی دَییشیرلر. اَن ماراقلیسی ایسه بو دَییشیک­لییی «دیل دئوریمی» آدلاندیرمالاری­دیر! ایشلرین تنقید ائله­دیک­ده ایسه باشقا ایرادلی اثرلری دلیل گتیرمک ایله، یانلیش یازیلارین حاق­لی چیخارتماغا چالیشیرلار! ایکی­معنالی(مبهم) جومله­لرین ایسه تنقید ائله­ینده «بعضی مسئله لر»ی دلیل گتیریب، مجبور اولدوق­لارینی سؤیله­ییرلر.

بو مقاله­ده حؤرمتلی «محمد رحمانی­فر»ین یئنی چیخان «شهریارلا بیرلیکده...» کیتاب­ینین تنقیدین اؤرنک گؤتوردومسه نَد­نی وار. حؤرمتلی رحمانی­فر غیرتلی، چالیشقان و وطن­سئور بیر یازیچی­دیر. اوسته­لیک بو کیتاب مؤوضوع اولاراق، سون درجه حساس و ماراقلی بیر اثردیر و اونو شوشه­له­مک گَرَکیر، و البته حؤرمتلی رحمانی­فری اوزومه توتوب نثریمیزی پوزان باشقا یازیچی­لارا سسله نیرم!

رحمانی­فر یئنی بوراخدیغی «شهریارلا بیرلیکده...» کیتابین بیر شاه اثر بیلیر. او دئییر: «منیم کیتابیم بو گونه دک ایراندا باسیلمیش ان گوجلو تورکجه نثر اؤرنه­یی دیر و ... ». من بو کیتابی ایکی دفعه دقت ایله اوخودوم-ایکینجی دفعه یاریسینا دک. کیتابدا نئچه اؤنملی مؤوضوع­یا توخونولموشدور، بو مؤوضوع­لارین آنا خطی «محمد حریری»نین «هرمنوتیک سهندیه» یازیسیندا ایسه یازیلیب­دیر. اوستاد حریری سهندیه­نی میف اولاراق دیرلندیرسه ده، بو اثرده شهریارین شعرلرینده اجتماعی-سیاسی هئرمنوتیک ایشی آپارماغی ایسه دؤنه-دؤنه تاپشیریر و حؤرمتلی رحمانی­فر او تاریخدن بو مؤوضوع­دا آراشدیرما آپارماغا باشلاییر. او بو ایشده باشاریلی اولماسا دا اؤنملی بیر نتیجه­یه واردی؛ یعنی ایشین آغزین آچدی، و بیرینجی «هئرمنوتیک دؤور»و طی ائله دی، ایندی ایسه مؤوضوع نؤوبتی دؤورلری طی ائدنلرین گؤزله ییر.

باشقا کیتابلار کیمی بو اثری ده؛ «دیل»، «تئم»، «ایدئولوژی(اجتماعی-سیاسی گؤروش­لر)» و «اخلاق» کیریتئرلری اساسیندا تنقید ائله­مک اولار. سؤزو گئدن کیتابدا، بو مقام­لار ایله ایلگیلی بیرچوخ تنقید یئری وار آنجاق بوردا من یالنیز «دیل» نؤقطه­یی-نظریندن اثرین تنقیدینه چالیشاجاغام و اؤنمسه­دیغیم باشقا تنقید مؤوضوع­لارین باشقا فورصته بوراخیرام. حؤرمتلی یازیچی­میز و یا ادبیاتیمیزلا ماراقلانان کیمسه­نین ایسته­یی اولسا بو مؤوضوع­لاردا تنقید سئمینارینا حاضیرام. کیتاب­ین ائستئتیک(زیباشناختی) دَیرلندیریلمه­سیندن واز کئچمه­یه چالیشاجاغام -اؤزللیک ایله «فعل» اینشاءسیندا حؤرمتلی یازیچی ائستئتیک دَیرلره لاقیددیر.

دئدیغیم کیمی حؤرمتلی رحمانی­فر غیرتلی بیر یازیچیدیر. بونو کیتاب­ینین بیر چوخ یئرینده سرگی­له­ییب­دیر[1] بو اوزدن کیتابین تنقیدینده «بعضی مسئله­لر» سورونو اولمامالیدیر.

کیتابین اینشاسیندا بیر چوخ اؤزتورکجه کلمه­لر ایشله­نیب­دیر. اصیل تورکجه یازماغین اؤن شرطی حالینه گلمیش بو یؤنتم، رحمانی­فره خاص دئییل و تأسف ایله عمومی بیر «حساسیّت»ه دؤنوشموشدور. یازیچی­لاریمیز گرامئر خصوصیتلرین رعایت ائله­مک یئرینه آغینا و قره­سینه باخمادان آلینمیش کلمه­لرین یئرینه اؤز تورکجه معادل­لر قویورلار. بو یؤنتم اَن­آزی هایدگئرین وارلیق فلسفه­سین منیمسه­ین یازیچی­لاردان گؤزله­نیلمه­ییر. آخی بو فلسفه­ده «وارلیق»، «زامان» دئمک­دیر و بیر لوغت­ین میلّی وارلیغیمیزا کئچیب-کئچمه­مه­سی، خالق آراسیندا صرف ائتدیگی «زامان» ایله اؤلچولور. میلّی وارلیغیمیزی حاقّ ائتمه­ین «اینسانچی­لیق»، «توتالغا»، «اوچمان»، «سیناق­چی­لیق»، «یئنی دؤنم» و ... کیمی کلمه­لر اوردوسونون واسیطه­سی ایله میلّت­یمیزه نئجه سس­له­نه بیله­ریک؟! بو لوغت­لری تورکیه­ده بئله ایشلتمه­ییرلر![2] میلّت­ین آلیشمادیغی اؤزتورکجه کلمه­لری یاواش-یاواش آشیلاماق گَرَکیر، بیردن-بیره یوخ! یئنی کلمه­لر چاشنی کیمی یئمه­یه قاتیلمالی­دیرلار؛ او دا «چی» شکیلچی­سین هر کلمه­نین باشینا گتیرمک ایله دئییل!

یازیچی کیتاب­ین ۱۱نجی صحیفه­سینده یازیر: «... سؤزجوکلری ... بوردا تاپابیلمه دیییم بیر دورومدا اوتایین دیلینه، داها سونرا تورکیه دیلینه باخمیشام[آلمیشام]». آذربایجان جمهوریّتینده مرسوم اولان دیلین «بو تایدا» دانیشیلان دیل ایله عینی اولدوغو هامییا معلومدور. بیزیم دیل اولگوموز اوردا یازیلان اوسلوب­دور، آنجاق اورداکی کلمات­ین ایشلتمه­سینده دیقت­لی اولمالیییق. گرامئری تام اولاراق اوردان تطبیق ائله­مه­لی­ییک آمّا لوغت­لری بو تایدا آنلاشیلان سؤز داغارجیغی­ندان سئچسک داها دوغرودور. آنادولو تورکجه­سی­نین ده دیلیمیزه سون درجه بنزر اولدوغو آیدین­دیر، فقط بو ایکی «دیالئکت»ین آراسیندا بعضی فونم و مورفم فرقلی­لیک­لری ایسه وار و یازیچی­لاریمیز تورکیه تورکجه­سیندن آلدیغی کلمه­لری «آذربایجان دیالئکت»ینین گرامئرینه اویغون­لاشدیرمالی­دیرلار -کلمه آلما مسئله­سی­نین؛ ایجتماعی، پئداگوژی، سیاسی و ... یؤنلری هله قالسین! حؤرمتلی یازیچیمیز «اؤزتورکجه کلمه­لر ایشلتمه­ ماراغیندان» بونو ریعایت ائتمه­یی تئز-تئز اونودور.

همن صحیفه­ده یئنه یازیر: «بو کیتاب­دا بیر دؤنه اولاراق «و» ایله «که» باغلاج­لارینا راست­لاشمایاجاق­سینیز. بو ایشی بیله­ره­کدن گؤرموشم. بئله­لیک­له بیر سیرا یولداشلارین دئدییی سؤزلرین ترسینه بونلاردان قورتولماغین اولاناق­لی اولدوغونو گؤسترمیشم».

یازیچی دوز دئییر. او یازدیغی متن­ده بیر دنه ده اولسون، «و» یا «کی» گتیرمه­ییب. آمّا نئجه:

۱- منجه «کی» حرفی­نین فارسجادا یایقین اولدوغونا باخمایاراق، اؤز تورکجه­ده کؤکونون اولوب-اولماماسینین جدی بحث یئری وار. اوسته­لیک تورکجه­میزین قانینا کئچمیش و سومویونه ایشله میش «کی» حرفی­نین چئشیدلی-چئشیدلی گرامئر رول­لاری وار و بو ساده­لییه حذف اولونماز. «کی» حرفی ادبیات­یمیزدا؛ «شخص»، «یئر»، «کمیت» و «زامان» بیلدیرن باغلایی­جی اولاراق، «آرا سؤز» اولاراق، «مودال سؤز» اولاراق، و حتی «آرزو اداتی» اولاراق ایشلنمکده­دیر. یازیچی «کی» حرفینین چئشیدلی گرامئر رول­لارین گؤزآردی ائدیب و بو حرفین چئشیدلی رول­لارین هانسی یؤنتملر ایله شیفت ائله دیغین یازمایییر. او هئچ بیر یؤنتم اویقولامادان و جومله­ده هئچ بیر دییشیک­لیک وئرمه­دن «کی»(که) حرفین حذف ائله­ییر[3] و بئله­لیک ایله بؤیوک بیر دیل دئوریمی یاراتدیغین دوشونور.

البته بعضی اویغون مقام­لاردا بو حرفی حذف ائله­مک اولار و ائله­ییرلر ده، آنجاق بو دییشیک­ده باش جومله ایله بوداق جومله­نین یئرین دییشمک ایله جومله­نین قورولوشون و آنلامین قورویورلار. حؤرمتلی رحمانی­فر بونو دا اسیرگه­ییب­دیر.

۲- عربجه­دن آلینمیش «و» حرفینه گلدیکده، بو حرفین ایشلمی تورکجه­ده، فارسجادا و عربجه­ده فرقلی­دیر و هر دیلده اورتاق ایشلم­لر ایله یاناشی اؤزل ایشلملر ایسه وار. یازیچی بو تفرّوعات اساسیندا هر هانسی بیر دَییشیک­لیک یؤنتمینه اشاره ائله­مه­دن، «و» حرفین حذف ائله­مه­یه قالخیر. متن­ده ایسه بو یؤنتمه عاید بیر دوزن یوخدور! یازیچی راست­گله­سی یؤنتملره باش وورور:

آ) «و» یئرینه «،» قویور. «آذربایجان دیلینین گرامئری» کیتابینین ۱۳۲نجی صحیفه­سینده ایسه بو یؤنتم آچیقلانیب. البته سون «و» یئرینه ویرگول قویماق ایله سس وورغوسو پوزولور و نظره گلن سون «و» گرکلی­دیر. مثلن: «اُکتای، ایواز، جئیران، ایلدار و تورکان سیناغی قازاندیلار» جومله سینده، سون «و» کاتئقورینین بیتمه­سین و فعلین یئتیشدمه­سین آنلاتماق ایله جومله­نین «پیرت­لاشماغین» اؤنله ییر.

ب) جومله­نی ایکی­یه بؤلمک ایله بوداق جومله­نی باش جومله­دن آییریر و آرالاریندا «.» علامتی قویور. فقط مرکب جومله قورتارمادان نؤطقه قویولمامالی­دیر. یازیچی بونو ریعایت ائتمه­ییر.­ (ص۱۶۳، سطر۱۶؛ ص۵۵، سطر۴؛ ص۸۵، سطیر۱؛ ص۶۲،سطیر۹ و ... ).

ج) ایکی کلمه­نی باغلایان «و»نین یئرینه آراخط(-)[4] قویور. بو یؤنتم ایسه دوزنلی اولاراق اویقولانماییر. ایکی کلمه­نی بیرلشدیرمه ده(مورکّب اسم­لر) آشاغی داکی مقاملاری ریعایت ائتمک گَرَکیر:

- لئکسیک بیرلشدیرمه ایکی کلمه آراسیندا گئدر ایکی عیبارت­ین آراسیندا دئییل.

- بیرلشمه­نین طبیعی تلفّوظ­ونده ایکی کلمه­نین آراسیندا دوروخماماق گرک­دیر، یوخسا بیرلشدیرمه یئرسیزدیر.

- لئکسیک شکیلچیلر کلمه­لرین ایکی­سینه، گراماتیک شکیلچی­لر یالنیز ایکینجی کلمه­یه اویقولانمالی­دیر.

- کلمه­لر واحید نیطق حیصه­سینه عاید اولمالی­دیرلار و آرالاریندا آنلام اویغونلوغو (عادتن آنتونیم یا سینونیم کلمه­لرین آراسیندا بیر چئشیت بدیعی آلتئرناتیولیک) اولمالی­دیر.

- بیرلشن کلمه­لر واحد بیر نیطق حیصه­سی کیمی باشقا واحیدلر ایله ایگی­لنیرلر.

کیتابین بعضی سؤز بیرلشمه­لرین آشاغیدا گتیریرم:

«سئل-سو» (صص۱۳۸-۱۳۹). «سئل» ایله «سو»یون ایلگیسی «داش» ایله «ائو» کیمی­دیر، ائو-داش سؤز بیرلشدیرمه­سی نه قدر دوغرودورسا، سئل-سو دا او قدر دوغرودور. یاخود «یوغورت-سوت» ایفاده­سی کیمی. اوسته­لیک بیرلشدیرمه­نی جمع­له­ینده یانلیش «سئل­لر-سولار» ایفاده­سی ایله راست­لاشیریق- گراماتیک شکیلچی­سی اولان «لار/لر» یالنیز ایکینجی کلمه­یه اَک­له­نه بیلر، «آتا-بابالار» کیمی. حئیدربابا منظومه­سینده ایشلنمیش بو عیبارت «سئل­لر، سولار» شکلینده یازیلمالی­دیر. بو یانلیش یازیلیش بعضی سؤزلوک­لرده گلیب­دیر.

«کار-کور» (ص۱۰۵). بو بیرلشمه­نین تلفّوظونده دوروخماق مجبوریّت­ینده قالیریق. دوغرو ایفاده ائدرسک «کار، کور» یازمالی­ییق، و آیدین­جاسی ایسه «کار و کور» دور. آنلام اولاراق «کار» و «کور» کلمه­لرینین آراسیندا اویغون­لوق دا وار.

«بیر-بیرلری ایله آیری دوشموش آنا-بالا، بیر-بیرلرینه چاتدیقدا قدیم خاطیره­لردن سؤز آچیرلار» (۱۲۸). جومله ده «آنا» و «بالا» بیرلشندن سونرا باشقا نیطق حیصه­لری ایله یوخ، بیر-بیرلری ایله ایلگی­لنیرلر. منجه جومله بئله یازیلمالی­دیر: «آیری دوشموش آنا ایله بالا، بیر-بیرینه چاتدیقدا قدیم خاطیره­لردن سؤز آچیرلار[آچدیلار]».

«دوزیئییب-دوز قابی سیندیرانلار» (ص۱۵۶). ایکی کلمه یئرینه ایکی عیبارت بیرلشیب. دوغروسو بئله اولمالی ایدی: «دوزیئییب، دوزقابی سیندیرماق».

یازیچی گراماتیک شکیلچی­سین بیرلشدیردییی سؤزلرین ایکی­سینه­ده قویور. «سنین آدین-سانین[آد-سان­ین] بیزی قورتاردی»(ص۷۷). بو عیبارتی «آدین و سانین» و یا «آدین، سانین» شکیلینده گؤسترمک اولار آمّا «آدین-سانین» دوغرو اولماز، «آد-سانین» دوغرودور. «دوشمن­لرین آدی-سانی [آد-سانی] اونو قورخوتموردو»(ص۶۴). بو جومله­ده باشقا موباحثه­لی مقام ایسه، انکارلیغی «ما» ایله دئییل، «م»ایله گؤسترمه­سی­دیر.

د) باش جومله­نین سونوندا گلن فعله «کن»، «یبن» یا «راق»، «فعلی باغلاما» شکیلچی­لرین آرتیراراق، باش جومله ایله بوداق جومله­نین آراسیندا اولان «و» حرفین حذف ائله­ییر. بو اویقولاماسیندان بیر-ایکی اؤرنک وئریرم:

۱. «شهریار پیلله­لردن آشاغی یئنه­رک[ائنه­رک] اؤزل قوناق­لار شاه ایله بیرلیکده یئمک زالینا ساری گئدیرلر» (ص۷۶). عومومیّت ده سبب بیلدیرن «راق/رک» شکیلچی­سی یالنیز هم­جینس خبره عایددیر و ایکی موبتدایا دئییل، واحید موبتدایا دلالت ائدر[5]. حالبوکی بو جومله­ده بیرینجی فعل شهریارا و ایکینجی فعل قوناق­لارا دلالت ائدیر. «ائنه­رک» یئرینه «ائننده»  قویسایدی دوغرو اولاردی.

۲. «شهریار باشقا بیر یئرده ائله بو خیانت لره توخوناراق آذربایجانلی لارا توختاقلیق وئریبن دئییر ... »(ص۸۷). یازیچی «و»نین حذفی ایله اوچ فعلی، ایکی «فعلی باغلاما» ایله بیرلشدیرمک مجبوریّت­ینده قالیر و جومله، خئیلی «پیرتلاشیر»!

ه) «و» حرفی یئرینه «همچنین» آنلامینا گلن «هابئله» کلمه سین ایشله دیر.

بو یؤنتملر هله باشاریلی و دوزنلی بیچیم­ده اویقولانسالار بئله - «و» حرفینین تام حذفی ایله - متنی خئیلی آغیرلاشدیریرلار. باشقا ضرری ایسه بیزی کئچمیش­یمیزدن و دونیانین باشقا یئرلرینده یاشایان باجی-قارداش­لاریمیزدان آییرماسی­دیر[6] -چونکو اونلارین بو حرف­لری چیخارتماقدا هئچ ایصرارلاری یوخدور، باخمایاراق کی بو ایشه بیزدن چوخ ایمکانلاری وار.

بعضی دوست­لار، یاد دیللردن گلن کلمه­لرین آشاغی­لاییجی اولماسین ندن گؤستریب بو سؤزلری دیش­لاماغی علاج یولو کیمی گؤستریرلر. بو یانلیشلیغا دوشن دوست­لاریمیزا دئمه­لی­یم کی دیلی بوداماق دئییل! مودافیعه ائله مک گَرَکَر! اوسته­لیک آشاغی­لانماق ایجتماعی بیر پرابلئم­دیر، بو جور ایجتمایی پرابلئم­لری ایلک اؤنجه سیاسی-ایجتمایی شخص­لر یوکلنمه­لی­دیرلر. ادبیات­چی­لارین میلّی وظیفه­لری ضیالی­لار ایله میلّت­ین آراسیندا ایلگی قورماق­دیر، بو دا خالق آنلادیغی دیلده یازماق ایله اولاناق­لی­دیر. دیلده هر هانسی دَییشیک­لیک لازیم اولسا بئله، بونو روتین تورکجه­نی بئله بیلمه­ین و سؤزلوک­لردن نئجه ایستیفاده ائله­مکده چتینلیک چَکن کیمسه­لر یوخ، دیلچی تورکولوگ­لار یاپمالی­دیرلار.

۳) یازیچی «و» ایله «کی» حرف­لریندن باشقا، «طرفیندن» کلمه­سین ده حذف ائله­ییب و یئرینه اصل تورکجه ساندیغی «وَریندن» کلمه­سین اوتوردوب. بونو دا بول-بول ایشلتمه­یی اهمال ائتمه­ییب. حؤرمتلی یازیچی بو کلمه­نین پهلوی کؤکنلی اولدوغون بیلمه­ییب­دیر. بو نؤکته­نی ایسه آچیقلاماق­دا فایدا وار کی پهلوی کلمه­لرینین یالنیز یوزده-ییرمی سی ایران کؤکنلی­دیرلر بو کلمه ایسه بو سیرایا عایددیر. «طرفیندن» کلمه­سی عربجه اولدوغوندان اَن آزی کسروی کیمی خسته آراشدیریجی­لارین اَلینه بهانه وئرمه ییر.

باشقا نثر پوزونتولاری:

یازیچی­نین مکتوب تورکجه کلمه لری منیمسه مه دییی آنلاشیلیر. او «کیمسه»، «یئنمک»، «آدلاماق»، «اؤرنه­یین»، «دؤزه بیلمه دن»، «هوندور»، «یازقی»، «ایشده» و ... کیمی بیر چوخ سؤزو یئرسیز ایشله دیر.

«آلین یازی سی» آنلامیندا اولان «یازقی» سؤزون -«یازی» ایله یاناشی- «یازی» (نوشته) یئرینه ایشله دیر. حال بو کی «یازقی» کؤکوندن یئنی کلمه لر دوزلتمیش اولسایدی بونون نه قدر آنلامسیز اولدوغون باشا دوشردی. اؤرنه یی آنلامی اولمایان «یازقی چی» (نویسنده) کلمه سی! بو یانلیشلیق، «گرامئر بوتونلویو»نون پوزولماسیندان ماراقلی بیر اؤرنک­دیر. کیتابدا گرامئر بوتونلویونون پوزولدوغو یئرلرین بیری ده بول-بول «تورکو» و «تورکجه»(زبان تُرکی) کلمه­لرین یاناشی ایشلتمه­سی­دیر(ص۷۱) و یا فارسجا «یاء نسبت»(اجتماعی، سیاسی) ایله یاناشی تورکجه «سل/سال»ین ایشلتمه­سی(تاریخ­سل).

یازیچی «ایشده» کلمه­سین بیر یئرده «بنابراین» آنلامیندا (ص۲۶)، باشقا یئرده «پراتیک/عملن» آنلامیندا (ص۶۱) ایشله­دیر. آذربایجان معیار دیلینده بو کلمه لر سیرا ایله «بئله­لیک­له/ بونا گؤره/ ...» و «پراتیک» کلمه­لری ایله ایفاده اولونور و آنادولو تورکجه­سینده ایسه سیرا ایله «ایشته» و «پراتیک» کلمه­لری ایشله­نیر.

مجهول شخصه دلالت ائدن «کیمسه»(somebody) کلمه­سین معلوم شخص­لره ایشله دیر(ص۸۴، آلت یازی).

«ائنمک»(پیاده شدن) کلمه­سی یئرینه «یئنمک»(شکست یافتن) کلمه­سی ایشله­دیر.(ص۷۶و ص۱۵۲).

«آدلاندیرماق»(نامیدن) کلمه­سی­نین یئرینه «آدلاماق» (جهیدن) کلمه­سی قویور(ص۷۵).

ایکینجی حاضیر شخصی ایفاده ائله­ین[7] «اؤرنه­یین» (اینک نمونه­ای برای تو) سؤزون اوچونجو حاضیر شخصی ایفاده ائله­ین «باخین» فعلی ایله ایشله­دیر. «اؤرنه­یین باخین» (ص۶۶).

«قاچیریلماز» یئرینه «قاچیلماز» ایشله­دیر (ص۱۰۳).

«چئشیت­لی­لیک»ین یئرینه هئچ بیر مورفولوژیک دوُرومو اولمایان «چئشیت­لیک» کلمه­سی ایشله­دیر (ص۵۴).

بوزداغی­نین سو آلتیندا قالان حیصّه­سینه، «هوندور»(اوجا) صیفتی وئریر.(ص۱۶۳)

...

کیتابین ۴۳نجی صحیفه­سینده یازیر: «بو سؤزجوک چئوریلمز بیر سؤزجوک­دور[تورکجه­ده یوخدور]. آلمانجا بو سؤزجویون آنلامی «یورد»[اؤلکه] ایله «ائو» آراسیندا فیرلانماقدادیر». گویا تورکجه­ده «ائو» و «اؤلکه» آنلامینا گلن بیر کلمه یوخ ایمیش! حال­بوکی «یورد» کلمه­سی تورکجه­ده مسکن، اوتوراق، اوبا، خیمه، وطن و اؤیرنجی یاتاق­خاناسی آنلاملارینا گلیر[8]. کیتاب­دا یازیچی­نین باشقا نؤوع یانلیش و اؤزباشینا ادعالاری دا وار، بو نومونه­نی دیلچی­لییه عاید اولدوغوندان بوردا گتیردیم.

ایندیکی زامانا دلالت ائدن «یئری گلمیشکن»[9] ایفاده­سین؛ کئچمیش، ایندی و گله­جک زامان­لارا عاید جومله­لرده هئچ بیر فرق قویمادان ایشلتمه­یه قالخیر. «یئری گلمیش کن ... اعتیراض سسینی یوکسلدیردی»(ص۶۵،بیرینجی خط). «یئری گلمیش کن دئیه­جه­یم» [یئری گلنده دئیه­جه­یم] (ص۶۵، ۹نجو خط)، «یئری گلمیش­کن دئمیشم» (ص۱۱۵).

«قوشونون اوردولاری»(ص۵۳) ترکیبی ایشله دیر- معلوم اولان یازیچی «اوردو سیرالاریندا» دئمک ایستیرمیش. مغولجا «قوشون» و تورکجه «اوردو» کلمه­لری بیر آنلامی داشییان ایکی سینونیم کلمه­دیرلر.

انشاء علامت­لرین­ده ایسه اولدوقجا دوزن­سیز داورانیر. ایکی مطلبه بیر آلت­یازی قویوب(۸۴) - word یازیلیمی اوتوماتیک اولاراق بوندان امتناع ائله ییر!- آلت یازی­لاریندا سایدان سونرا «- یا .» علامتی گتیرمه­ییب. بعضی یئرلرده اسم ایله یییه­لیک شکیلچی­سی­نین آراسیندا تیره خط قویور، بعضی یئرلرده ایسه واز کئچیر(ص۸۹ و ۹۰)، بعضن سه اؤزل علامت­لر اویدورور. مثلن: «یئنی دؤنم»-ین.(ص۵۱) و «ال»-دان (ص۱۴). «(=» علامتی ایسه راست­گله­سی اولاراق بعضی یئرلرده ایشله­نیر، بعضی یئرلرده ایشلنمه­ییر! آچیقلامالاریندا بعضی یئرلرده ایکی تیره خط دن (ص۳۱) و بعضی یئرلرده ایکی ویرگول دان (ص۱۲۱) یارارلانیر، بوردا دا راست­گله­سی بیر یاناشما وار.

۵نجی صحیفه­ده «زندگی در دنیای متن» کیتابیندان گتیردییی عیبارت­ده؛ یئرینه «...» قویمادان، بیر جومله­نی آدلاییر. او جومله بودور: «متن فضای واریاسونهائی است که محدودیت ها و الزام­های خود را دارند».

...

کیتابین ۹۲نجی صحیفه­سینده یازیر: «...شهریار معیار دیلین نه اولدوغونو بیلمیر. شهریار بیلمیر هر شهر، هر کند بیر دئییم له دانیشار، آنجاق یازیشمایا گلنده بونلارین هامیسی اورتاق بیر دیلده یازمالی دیرلار. معیار دیلده!». تأسف ایله یازیچی اؤزو بو معیار دیلی رعایت ائله­مه­ییر.

آشاغی داکی نومونه­لر معیار دیلین پوزولدوغو بعضی باشقا جومله­لره عایددیر:

گؤیلو[کؤنلو] (ص۱۴۴). آلچاق گؤیول لولوک [آلچاق کؤنول­لو] (ص۶۳). کیفسیمیش [کیفسه میش] (ص۸۴). توولادیغی[10] [توللادیغی] (ص۱۶)، ماهانا/ماهنا [بهانه] (ص۷۰) و ...

بونلار باسین یانلیشلیغی دئییل­دیرلر. کیتابین بیرچوخ یئرینده بعضی یانلیشلیق­لار دا وار کی محض باسین خطالاریندان ایره­لی گلیب و هر کیتاب­دا اولابیلر. مثلن: دوشمودو [دوشموشدو] (ص۶۴)، یاردیجیلیغی [یارادیجیلیغی] (ص۶۴)، ساوونماغینا [ساوونماغیما] (ص۶۶)، transtator [translator] (ص۹۶)، concerete [concrete] (ص۹۹)، چئویریریرک [چئویریریک] (ص۹۸، آلت یازیدا)، اندوروق [اونودوروق] (ص۱۰۱) و ... البته بو مقاملاردا دا دوزه­لیش آپارماق ایسه یازیچینین بورجودور.

اوست-اوسته فعلین اینکار شکیل­ین «ما/مه» ایله دئییل، «م» ایله گؤستریر: دویموروق (ص۹۴)،  دوشونولمور (ص۹۹)، وورغولامیرام (ص۱۶۴) و س. تأسّوف ایله آذربایجان معیار دیلینده ایسه، هله بو محاوره یؤنتمی دییشیلمه­ییب. سؤزون لئکسیک کؤکونه دلالت ائدن، فعلین «امر» شکیلی محض «ما/مه» ایله اینکارلیق شکیلی آلیر؛ «گئتمه»، «یازما»، «چؤزمه» و ... لاکین باشقا شکیل­لره دلالت ائدرکن رول دییشیلیب و فعل «م» ایله صرف اولور! «گئتمیریک» (گئتمه­ییریک)، «یازمیرام» (یازماییرام)، «چؤزمور» (چؤزمه ییر) و ...

هله حؤرمتلی رحمانی­فر واحد بیر یؤنتمی ده رعایت ائله­مه­ییر، بیر یئرده «سوسماییر»(ص۳۰) یازیر سونراسی «سوسمور»(ص۶۷) یازماق ایله اوسلوبون دییشیر.

یازیچی­لاریمیز اؤزتورکجه کلمه­لر مشق ائله­مک یئرینه بو آخساق­لیق­لاری قالدیرماغا یاردیمجی اولسایدیلار تکی!

«وطن دیلی»میز ایله ایلگی­لی بیرآز موحافیظه کار اولسایدیق تکی!

حؤرمتلی رحمانی­فر بعضی مقام­لارین حاقّیندا «آلتی آی» یوخ، آلتی دقیقه دوغرو دوشونسه­ایدی تکی! (ص۱۰)

«سیز/سوز» شکیلچی­سی عومومی اسمین سونونا گلنده صیفت دوزلدر. کیتابین بعضی یئرلرینده یازیچی اسمین یوخ، صیفتین سونونا «سوز/سیز» اَکله ییر. دئمک صیفتدن «عکس­صیفت» دوزلدیر!

ییغجام­سیز [داغیناق] (ص۸). تانیش­سیز­لیق [بیلگی سیزلیک] (ص۹۲). اویغونسوزلوق (نامأنوسی) [یادلاشدیریجی] (ص۴۶).

بعضی مشهور صیفت­لرین سونونا «سیز/سوز» گتیرمک ایله بو ایشین نه قدر یانلیش اولدوغو اورتایا چیخیر: «قالین سیز»، «اوُزون سوز»، «درین سیز» و...

لوغت آراشدیرماسی آپاران سویداش­لاریمیزدان بیری «پسوند اسم ساز اسمی» عونوانی آلتیندا بو شکیلچی­نین اسم و صیفت سونونا گلمه­سین سؤیله­ییر! آنجاق وئردییی ۳۲ اؤرنک­دن یالنیز بیری صیفته عایددیر: «دارتیشمازسیز»! [«دارتیشمادان» و یا «دارتیشیلماز»]. باشقا بیر میثال دا ایسه- باشلیغین عکسینه- بیر فعل­ین سونونا «سیز» اَکله­ییب صیفت دوزلدیر: «یئترسیز»! _«یئترلی» ایصطیلاح­ینا ترس اولاراق_ حال بو کی مؤتعبر گرامئر کیتاب­لاریندا «سیز/سوز» شکیلچی­سی نیطق حیصه­لریندن یالنیز «اسم»ه اویغون ساییلیب[11].

«سیز/سوز» شکیلچی­سین بو قدر اَلی آچیق­لیق ایله ایشله­دن یازیچی «ناحاقّ»ی «حاقسیز» یازماغی مصلحت گؤرمه­ییر.(ص۲۰۸)

تورکجه­نین بعضی مقام­لاریندا، «لیق/لیک» شکیلچی­سی بیر زامان دؤوره­سینی گؤستریر. اؤرنک اولاراق: «گنجلیییمده» (دورۀ جوانی ام)، «قیزلیغیمدا» (در دوران دوشیزه گی)، «اوشاقلیغیمدا» (در دوران کودکی ام) و س. بو شکیلچی معین زامانی ایفاده ائله­مز. یازیچی بو قایدانی پوزاراق، «۷ یاشلیغیمدا» عیبارتین اویدورور(ص۹۱).

۱۵۴نجو صحیفه­ده یازیر: «بو توپلوم­لار بیر سسلی توپلوم­لاردیر». اصلینده «بیر سسلی» اصطلاحی «مونارخی» معناسیندان چوخ «اتحاد» آنلامی داشیییر. «بیر» و «تک» کلمه­لری ایله دوزلن ترکیب­لری مقایسه ائله­سک بو ایکی اصطلاح­ین فرقینه وارا بیله­ریک دئیه دوشونورم: بیرلشمیش، سس­بیر، سؤزبیر، یول بیر، اَل بیر- بو کلمه­لرین هامی­سی «اتحاد» و بیرلیک آنلامی داشییرلار؛ تک اَللی، تک سسلی، تک باشینا، تک اَرکلیک (مونارخی) و س- بو کلمه­لرین هامی­سی «یالنیزلیق» آنلامی داشییرلار.

تورکجه­ده «ینجا/اینجه» شکیلچی­سی موعیّن «زامان» و «آن» ایله ایلگی­لی فعلی باغلاما و «یقجا/ایکجه» شکیلچی­سی «داوام» بیلدیرن فعلی باغلامادیر[12]. یازیچی «ینجا» شکیلچی­سین داواملی فعلی باغلامادا ایشله­دیر. «بیلگین لییمیز [بیلگیمیز] آرتینجا، آجی لاریمیزدا آرتار» (ص۳۷). بو یانلیشلیق باشقا یئرلرده ده وار. جومله­ده «بیلگینلییین آرتماسی» (افزوده شدن دانشمندی) عیبارتی ایسه یانلیش­دیر. بیلگین­لیک (دانشمندی) آرتماز، بیلگی آرتار!

۷۶نجی صحیفه­ده ایسه یازیر: «شاه بو سؤزلری ائشیتمکدن آجیقلانمیشسا دا...». بوردا یازیچی «شاه ائشیتدییی بو سؤزلردن آجیق­لانمیش سا دا...» آنلامینی ایفاده ائله­مک ایسته­ییرمیش. ائشیتمکدن آجیقلانمازلار کی! سؤزدن آجیقلانارلار.

۲۲نجی صحیفه­ده «یئرسیز قیاس» اساسیندا «ادبیات داغارجیغی» عیبارتین دوزلدیر. بونو «سؤز داغارجیغی»ندان قیاس­لامیش اولمالی! بو ایکی عیبارتی اینترنتده آختاردیقدا ماراقلی بیر فاکت اورتایا چیخیر. «Söz dağarcığı» (سؤز داغارجیغی) ترکیبینه تام ۵۵۳۰۰۰ اؤرنک اورتایا چیخیر حال بو کی «Ədəbiyyat dağarcığı»نا (ادبیات داغارجیغی) بیر دنه بئله اؤرنک تاپیلمادی. آچیلان  ۲۹۰پنجره­ده ایسه «ادبیات» کلمه­سی ایله «داغارجیق» کلمه­سی آیری گلمیشدیلر.

یازیچی گؤزل اولسون دئیه! کیتابین بیرچوخ حیصه­سینده آلیتراسیون گتیریب­دیر، آمّا بونلار نه تکجه ائستئتیک دَیرلردن اوزاقدیر، گاهدان یانلیش بئله اولموش. ۵۲نجی صحیفه­ده یازیر: «بئله­لیک­له بو بؤلومون بئش بؤلومه بؤلونمه­سینی گرکلی گؤرورم». بو بیر آلیتراسیون دور. آلیتراسیون­لار شاعیرین و یازیچی­نین دویغولانماغین گؤستریرلر. دئمک یازیچی مطلبی بؤلمک ایله دویغولانیر! مرحوم تربیت گنجه­لی نیظامی­نین حاقیندا یازیر: «اشعر شعرای ایران و افصح فصحای آذربایجان»، بو جومله اونون نیظامی­یه اولدوغو چاغلایان دویغولارین اوزه چیخاردیر-اورتاق حرف­لره دقت یئتیرین. اوستاد محمد حریری ایسه دَیَرلی «هرمنوتیک سهندیه» آراشدیرماسیندا بو شعرین حاقّیندا دویغولارین بئله گؤستریر: «سهندیه، شعرترین شعر شاعرترین شاعر آذربایجان است».

«بؤلومو» باشقا «بؤلومه» بؤلمه­یین نه آنلامی اولدوغو دا سورغو تؤرَدن باشقا مقام­دیر. یازیچی ایستیرمیش یازسین: «بو بؤلومو، بئش آلت بؤلومه بؤلمک گر­کیر». تورکجه­ده «آلت­بؤلوم» کیچیک بؤلمه­لره دئییلیر، بو اصطلاح اینگلیسجه­ده «subdivision» ایله ایفاده اولونور. بونا اوخشار بعضی عیبارت­لر وارلیق فلسفه­سینده ایسه ایشله­نیر، مثلن: «یاخین لیق، یاخینلاشان امرین یاخینلاشماسی دیر»، «زامان زامانلانیر» و یا «آژون(دونیا)، آژونلانیر» و س. البته سؤزو گئدن جومله هئچ وارلیق فلسفه­سینه ده اویغون گلمه­ییر و یازیچی­نین اؤز دئییشی ایله بو جومله سیرادان بیر آلیتراسیون­دور.

کیتابین بیر چوخ یئرینده «کالکا»[13] ایزلری وار. دکتر ذهتابی «علم معانی(لکسیکولوژی)» کیتاب­یندا یازیر: « ... ایدئوم­لار سؤزو جانلی، مؤثر و استعاره لی قیلیرلار... ایدئوم­لارین میلّی خصوصیت­لری وار و میلّی تاریخی یاشارکن فورمالاشیرلار، بوندان اؤترو ایدئوم­لارین ترجومه سی ایمکان­سیز­دیر»[14]. ترجومه اولسالاردا بونو آسیمیلاسیون علامتی سایمالی­ییق.

مثلن تورکجه­ده بیر ایشین مسئولیت­ین باشقاسی­نین عؤهده­سینه سالماغا «بوینونا آتماق» اصطلاحی ایشله­نیر آنجاق سون واخت­لاردا بو اصطلاحین یئرینه «آیاغینا آتدی» [به پای فلانی انداخت] اصطلاحی مُد اولوب! بو ایسه میلّی دیلده آسیمیلاسیون پروسئسی­نین گئتمه­یی دئمک­دیر. جناب رحمانی­فر یازدیغی کیتابدا بیر طرفدن یاد کلمه­لری دیلیمیزدن چیخارتماغا جهد ائله­ییر، بیر طرفدن ایسه فارس ایدئوم­لاری دیلیمیزه چئویرمک ایله دیلیمیزین میلّی خصوصیت­لرین بیلمه­دن زده­له­مه­یه قالخیر. معلوم اولان آشاغی داکی عیبارت­لری فارسجادان «کالکا»لاشدیردیب­دیر:

«فلسفه توخوماق» [فلسفه بافی کردن] (ص44). دوغروسو: «فلسفه لنمک».

وارلیق فلسفه­سینه اویغون و تورکجه­نین دوغما طبعیندن گلن بو عیبارت­ین حسرت­ین چکن میلّت­لر وار، بیز تورک­لر ایسه اونلارین قَپ جینس­لرینه موشتری­ییک.

«دوراق ماهنی­سی» [سرود ایستگاه] (ص۷۰).

فارسجادا «سرود» ماهنی آنلامینا دا گلیر، آنجاق «سرودن» شعر دئمک و شعر دوزلتمه­یه ایشله­نیر. یازیچی بونو نظره آلمادان تقلید اولاراق «سرود ایستگاه»ی «دوراق ماهنیسی» (ترانۀ ایستگاه!) کیمی چئویریر. تورکجه ده «ماهنی» شعر آنلامیندا ایشلنسه ده یالنیز بعضی «لیریک» شعرلری ایفاده ائله­ییر. یازیچی ندن «دوراق پوئماسی» یا «دوراق قوشماسی/شعری» یازماییر؟!

«اوخولون یاردیمجی­سی» [معاون مدرسه] (ص57).

هله فارسجانین اؤزونده بو «مَجاز»[1] سؤزه ایراد توتانلار وار. اوخولون یاردیمجی سی اولماز، مودورون یاردیمجی سی اولار.

«بیر بولاق­دان سو ایچسه ده» [از یک چشمه آب خوردن، از یک جا آب خوردن] (ص89).

تورکجه­ده بو آنلامی باشقا جوره ایفاده ائله­مک گَرَکیر، مثلن: «باشقا یئردن قایناق­لانیر» جومله سی ایله.

«دووار گؤنده لیگی» [روزنامه دیواری] (ص۵۷). دیوار قازئته سی.

چاغداش مدنیتده چئشیدلی قازئته­لر وار، بیری ده «گونده لیک»دیر، هفته­لیک و «دیوار قازئته­سی» ایسه قازئته چئشیدلریندن ساییلیر. بونو دا قئید ائتمه­لی­یم کی آذربایجان معیار دیلینده «دووار» دئییل، «دیوار» دوغرودور.

«7 یاشلیغیمدا» [۷ سالگی] (ص91). دوغروسو: «۷یاشیمدایکن».

«اوره­یینه یول آچار» [به دلش راه می یابد] (ص95).

تأسف ایله بعضن ایشله­نیر. البته اوره­یه یول سالماق شکیلینده.

«فابریکا یولاسالدی»[کارخانه به راه انداخت](ص۱۴۳).

فابریکا قوردو، فابریکا دوزلتدی. تورکجه ده «یولا سالماق»، «بدرقه» آنلامینا گلیر.

«ایشه توتدو» [به کار گرفت] (ص۱۴۳). ایشه آلدی.

«دامارین اله گتیریر» [رگ خوابش را به دست آوردن] ( ص146).

داها دوغر ایفاده: «دامارین توتدو»- همان صحیفه ده بونودا ایشله­دیب.

«تانیق لا تاپینتی» [کشف و شهود] (ص167 و س).

اصلینده «تانیق لا تاپینتی»نین آنلامی «کشف و شهود» دئییل، «شیء کشف شده و شاهد»دیر! تورکجه­ده «تانیق» و «تاپینتی» کلمه­لری سیرا ایله «شاهد» و «شیء کشف شده» آنلامینا گلیرلر. هله «تاپینتی» کلمه­سین «پرستش» آنلامیندا توتساق بئله، یئنه ده «شاهد و پرستش» عیبارتی­نین «کشف و شهود» ایله یئردن گؤیه فرقی اولار-البته نظره گلن یازیچی «تاپینتی» سؤزوندن «کشف» آنلامین قصد ائله­ییب­دیر، پرستش دئییل. بو عیبارته رسمی تورکجه­ده «وحی، کشف، آچیغا چیخارتماق» قارشیلیق­لاری ایشله­نیب.

«آچیق اوزله اونو قارشی­لاماق» [ با روی باز استقبال کردن] (ص186و ص182).

«اوز آچیق» اصطلاحی تورکجه ده «پر رو» و «حجاب سیز» آنلامینا گلیر[15].

...

یازیچی «آغیر و پیرتلاشیق» دیلدن اوزاق گزمه­یی گئن-بولونا اؤیورسه ده (صص۸۹-۹۲)، اؤز دیلی هئچ ده آیدین دئییل. آشاغیداکی جومله­لرین تنقیدین اوخوجویا بواخیرام. بو عیبارت­لرین نه قدر آیدین اولدوغونا و نه قدر گرامئریمیزه اویدوق­لارینا سیز قرار وئرین:

«بونا گؤره بو دیلده مسلمان، ایشده دین سیزلرین الیندن جانا گلرک یازیر...» (ص۲۶)

«گؤزونو آچیب بو گونه دک گؤز آچدیغی شهرده یاشایان کیمسه لر» (ص۴۱)

«بو دا شاعیرین ایشی دیر، هامیمیزین آلیشدیغیمیز آجی لاری آلیشا بیلمه دیییمیز دورومدا بیزه گؤسترمک» (ص۴۱)

«بو ده ییشکن(=متغیر) هابئله اؤزگه له شن دونیادا یئر ده ییشمز بیر دایاق دیر بیزه» (ص۴۳)

«آنجاق بیرداها آرتیق وورغولاییرام دیل، اؤزلوک قازانما سوره جینین بینؤوره سی دیر» (ص۴۹).

«او، آنادیلینین یاساقلانماسینا دؤزه بیلمه دن، بوتون یاساقلاری آرادان قالدیرماغا چالیشیر» (ص۵۹)

«بو شعری تورکجه یه چئویرمک اولاناقسیز اولاراق اونون گؤزل لییینی آرادان آپاریر» (ص۶۸)

«بیر چئویرمن نه قدر گوجلو اولورسا دا قایناق دیلده اولان قاوراملاری بوتونلوک له آماج دیله کؤچوره بیلمز. اونون گوجلو اولدوغو یالنیز آماج دیلده قاوراملارین گوجسوزلنمه سینی آزالدا بیلر، بو گوجسوزلنمه نین قاباغینی آلا بیلمز» (ص۹۶)

«شهریار بیر عؤمور ایده­آل شعرینی یازماق اوچون چوخلو شعر یازیب» (ص۱۴۱).

«اینسان،ماشینی یاشامدا بیرلشمیش تومورجوق (توده) کیمی یاشادیغینا باخمایاراق، یالنیزدیر» (ص۱۸۷)

و ...

«شهریارلا بیرلیکده ... » کیتابی یازیچینین تورکجه یازدیغی ایلک کیتاب­دیر و کیتاب­دا دیل یانلیشلیغی اولماسایدی تعجّوب­لو ایدی! فقط بو یانلیشلیق­لار یازدیقلاریم­دان داها دا چوخ­دور. بو مقاله­ده چالیشدیم هر مقام­دان اَن آز بیر اؤرنک گتیرم و بئله­لیک ایله دیل دَیرلندیرمه­سی ایله باغلی، بیر تنقید یؤنتمی وئرمه­یه تشبّوث ائتدیم. اومید ائدیرم یارارلی اولا.

آنادیلیمیز ایله ماراق­لانان سویداش­لاریما سون اولاراق نئچه سؤزوم وار:

۱- یازیچی کیتابین آلت­یازیلاری­نین بیرینده یازیر: «اومورام اؤزلرینه شهریارشوناس آدی قویانلار بیرآز فیکره دالسینلار. اونلارا بو آدلاری باغلایانلار ایسّه بیر آز آرتیق دوشونسونلر. گلین سؤزجوک­لره خیانت ائتمه­یک. گلین سؤزجوک­لری اؤز یئرینده ایشله­دک» (ص۲). دوغرودور! گلین یازیچی­لاریمیزا «ضییالی»، «ائلئشتیرمن»،«تمیز دیل یازان»، «تنقیدچی»، «یارادیجی»، «...شوناس» و ... کیمی یئرسیز عونوان­لار وئرمکدن اؤنجه بیر آن بو تئرمین­لری درین اولاراق دوشونک، اونلاری کاغاذ اؤزرینده یازیب موعیّن­لشدیرک و سونرا هاردا ایشلتمه­ییمیزه قرار وئرک!

منجه یازیچی­لاریمیزا بو عونوان­لار هئچ لازیم ده دئییل، اونلارا حیمایه لازیم­دیر؛ اونلاری حیمایه ائله­مک ایله تورکجه­میزی قوروماق لازیم­دیر! یازیچی­لاریمیزی مادی و معنوی اولاراق  حیمایه ائله­مک ایله رسمی حیمایه­لرین بوشلوق­لارین آز دا اولسا دولدورا بیله­ریک دئیه دوشونورم. بئله­لیک­له اونلار دا اثرلرین غئیری-عادی یول­لار ایله تبلیغ ائله­مه­یه قالخمازلار.

۲- تورکجه باسیلان کیتاب­لاری دقت ایله اینجه­له­ییب، تنقید نؤقطه­یی-نظری ایله اوخویالیم؛ سونرا تنقیدلریمیزی یازیچی­یا و عوموم خالقا یئتیره­لیم.

۳- تورکجه­ده رسمی تحصیل آلمامیش یازیچی­لارین یازی­لارین اؤرنک گؤتوردوکده دقت­لی اولالیم!

۴- حؤرمتلی یازیچی­لاریمیزا؛ یازیلاری «قان» ایله یازماق، تنقیدلری «میلّی وجدان» ایله دینله مک و یانلیشلیقلاری عوموم خالقین دویابیله­جه­یی یول ایله دوزلتمک دوشر!

چونکو سؤزو گئدن دَیرین عونوانی «وطن دیلی»دیر.

شاهین حسنی

iltaris@gmail.com